Eersteklasconcerten met Het Collectief

19/03/2018

Concertgebouw Brugge - 26/02, 27/02 en 01/03
deSingel Antwerpen - 26/03 en 27/03

Zachtjes fluisteren de kinderen in elkaars oren, om meteen daarna weer volop te luisteren. Sommigen bootsen voorzichtig bewegingen na. Een kind laat zien aan welk instrument haar de klank doet denken. Hun gezichtjes verraden bewondering en betrokkenheid. Sommigen zitten haast in trance op de grond, alsof de muziek hen naar een andere wereld heeft vervoerd. We spreken over een groep van een 50-tal zesjarigen, intens luisterend naar Sequenza XIV (2002) voor cello solo van Luciano Berio. Hun leerkrachten genieten samen met hen. De context is Eersteklasconcerten 2018 met Het Collectief in de Kamermuziekzaal van Concertgebouw Brugge.

Berio schreef dit werk als laatste in een reeks composities voor solo-instrumenten of stem waarin de componist alle klank- en kleurmogelijkheden van het instrument onderzoekt. Ook deze Sequenza is een onderzoek en opeenvolging van expressieve technieken en mogelijkheden van de cello. Resultaat is een virtuositeit waarbij de onmiddellijke relatie tussen beweging en klank erg zichtbaar aan de oppervlakte komt. 

Net voor het concert hebben de kinderen die relatie tussen beweging en klank onderzocht tijdens een mini-workshop. Op het moment dat de workshop tot rust komt, heeft achter hun rug de cellist plaatsgenomen. Zijn getokkel met beide handen (links op de toets, rechts op de klankkast) bij het begin van de Sequenza wekt hun aandacht. De kinderen kijken nieuwsgierig achterom: dit is toch wat wij zonet ook deden? Zachtjes verplaatsen zij zich tot bij de cellist. Na de erg actieve mini-workshop, was dit kleine ankerpuntje genoeg om hen tot het einde van de performance in de ban te houden.

We volgen de kinderen naar het volgende ‘station’ in Studio 1. In het donker wacht een schaars verlichte piano. Een groepje kinderen neemt plaats op een verhoog rond de vleugel. Met hun neus op de feiten en hun oren boven de pianosnaren weerklinkt Mysterious Adventure (1945) van John Cage. De mechaniek van de vleugelpiano geeft zijn geheimen prijs. Metalen schroeven en stukjes tape komen subtiel tot leven op en tussen de snaren. Je ziet hoe kinderen de dingen elk op hun manier verwerken. Het ene kind kijkt gefascineerd toe. Een ander staart dromerig voor zich uit. Een jongetje shaket op het mechanische maar aanstekelijke ritme van een piano die niet klonk zoals verwacht.

Een drietal speciaal geprepareerde klaviermechanieken lichten op. Nu is het aan de kinderen om via de toetsen voorwerpen tot klinken te brengen. Anderen manipuleren de klank door aanraking of toevoeging van andere materialen. Musicadocenten assisteren de kinderen in deze klankenspeeltuin, sensitief en zonder woorden. Het tempo is meer random, de samenklanken meer toevallig, en Cage is blij! Voor de kinderen: genieten en herkenning troef. De sessie sluit af met een laatste fragment van Cages mysterieuze avontuur. Tijd om weer op stap te gaan.

Nu wacht een grote, bijna donkere ruimte. In kleinere groepjes krijgen de kinderen een plaats toegewezen op een uitgelichte plek. Elk groepje bij een bonte verzameling glazen vazen, bloempotten, een instrument met één snaar. Hier en daar weerklinken de eerste tonen. Van kinderen en leerkrachten die over de randen strijken. De sfeer is sereen. De klanken weerklinken licht gemanipuleerd vanuit vier luidsprekers in de hoeken. De violist komt naar het midden. Zijn klanken gaan aanvankelijk op in het geheel. Zodra Ni fleurs, ni couronnes - in memoriam Jonathan Harvey (2013) van Luc Brewaeys op gang is gekomen, verplaatsen de kinderen zich naar het midden. Om andermaal aandachtig te luisteren. Het einde van de compositie kondigt zich aan met een soort klokgelui. Enkele kinderen worden opnieuw uitgenodigd om de grootste vazen te bespelen, ditmaal met slagstokken. De overigen vormen een ingetogen stoet en stappen naar het podium van de Concertzaal. De muziek deint uit in de verte.

Drie groepen van 50 kinderen zetten zich elk op een eigen tribune. Het geheel vormt een driehoek rond de nog zwijgzame vleugelpiano en de stille stoelen voor Het Collectief. In elke groep doen een drietal muziekmechanieken de ronde. Steeds meer melodieën van Amerikaanse traditionals klinken door elkaar. In deze zachte chaos zet Het Collectief het TSIAJ-deel uit het Piano Trio (1910) van Charles Ives aan.

Ook hier tuimelen fragmenten van diezelfde melodieën over elkaar, strijdend om aandacht. Tijdens een plots zachte passage drijven voor even de muziekdozen van de kinderen weer boven. Inderdaad, This Scherzo is A Joke. Voor viool, cello, piano en 150 kinderen van het eerste leerjaar.

Eersteklasconcerten 2018 met Het Collectief
Uitvoerders: Wibert Aerts - viool, Martijn Vink - cello, Thomas Dieltjens - piano, Yannick Willox - geluid.
Musicadocenten: Grietkin Deroo, Benjamin Müller, Lievenka Van de Meirssche, Sieglinde Heymans, Sara Fontàn Ferreira, Pak Yan Lau, Efi Bakoura en Alexis Sarakenidis.