Dating the Artist - dagboeknotities Kaat Haest

Dating the Artist | Dagboeknotities
11 oktober 2017

Beste Daters,

Bedankt voor jullie eerste reacties!
Ik hoop dat het jullie goed gaat – in welk binnen- of buitenland dan ook.

Zelf heb ik de afgelopen weken, met de datingthema’s in mijn achterhoofd, een paar notities gemaakt en vragen bedacht – en die wil ik graag met jullie delen.
Bedenkingen, antwoorden, ervaringen allerhande, (muzikale) foto’s, nieuwe vraagstukken, eigen dagboeknotities, enz. blijven heel welkom via mail of via sociale media met de hashtag #datingtheartist.

Hier gaan we. In dagboekstijl.

20 september 2017
Soms zijn we als publiek té braaf, denk ik. Telemanns Tafelmusik bijvoorbeeld is geschreven voor een diner – no way dat mensen toen in stilte zonder te smakken zaten te luisteren. En toch doen we dat nu zo in een concertzaal. Zijn we té beleefd geworden?

25 september 2017
Het contrast kan haast niet groter zijn om Vox Luminis in casual kleren, heel ontspannen, te horen repeteren in de kapel in Brugge; in vergelijking met de sérieux, en de zwarte kleding met kleurrijke toets, die er was op hun Lutherconcert in de Sint-Jacobskerk in Antwerpen, eind augustus. Het verrast me dat ik nog méér geraakt word door het zingen, deze maandagavond (op een manier die in de vragenlijsten omschreven werd als ‘mystiek’). Misschien omdat ik het helemaal niet had verwacht? Bij een concert hangt er een zekere ernst, zowel bij de uitvoerders als bij het publiek, bij een repetitie heb je dat niet, en kom je wellicht verwachtingslozer luisteren. En nét dan kan muziek, in combinatie met die gewone kleren, sjaals en hoestbuien, potloden en flesjes water, op een doordeweekse maandagavond, in een bijna lege kapel, blijkbaar des te meer binnenkomen. (Of dat dan betekent dat ik Vox zou adviseren om voortaan in casual kleren te gaan concerteren, daar ben ik nog niet helemaal uit...)

28 september 2017
Ik ga naar een jazzkwintet luisteren samen met een vriendin, zelf een jazzzangeres. Na het concert verzucht ze dat ze "het jammer vindt dat die muzikanten zo nonchalant gekleed zijn, zo gewoontjes. Het mag toch wel iets speciaals hebben?" vraagt ze. Ik moet lachen om wat ik drie dagen eerder omgekeerd had bedacht.

30 september 2017
Op het openingsconcert in de Elisabethzaal in Antwerpen (waar ik Alexander tegen het lijf loop!) staat de Peruviaanse tenor Juan Diego Flórez centraal – en hij heeft een heel enthousiaste achterban meegebracht. Het applaus wordt doorheen de avond luider en luider, er wordt gefloten en geroepen. Sommige mensen zijn zo enthousiast dat ze, telkens wanneer Flórez een lied inzet, spontaan beginnen te applaudisseren – waardoor je dus niet meer hoort wat hij zingt. Denk ik. En dan betrap ik mij op die gedachte, en voel ik mij even een irritante party pooper. Om vanaf dat moment alleen nog maar breed te lachen als ik mensen hoor klappen, en niet meer te fronsen. De Elisabethzaal bruist. Flórez vindt het allemaal prima, zingt gul een reeks bisnummers, komt nòg eens op met een gitaar, het publiek wordt gek, begint te joelen, en krijgt nog meer muziek. Rond kwart voor elf pas is het afgelopen. Een knaller van een openingsavond, waarin een paar klassieke conventies met véél enthousiasme overboord werden gegooid – ook in mijn hoofd. Heel interessant om verschillende ‘soorten’ publiek in één concertzaal mee te maken.

7 oktober 2017
In 30CC in Leuven wordt een debat georganiseerd over de rol van het publiek, aan de hand van een boek (en dan vooral hoofdstuk 3) van Micha Hamel: Speelruimte voor klassieke muziek in de 21ste eeuw (leestip!). Er wordt ook verwezen naar dit interessante artikel (waarin dat boek ook even aan bod komt): Innige deelneming. Is de klassieke concertvorm ten dode opgeschreven? “Om te zien wat er zo bijzonder is aan de huidige – dat wil zeggen: laat negentiende-eeuwse – concertpraktijk, volstaat het te bekijken hoe het oorspronkelijke publiek omging met de muziek die we thans in sacrale stilte contempleren. Zo weten we dat Mozart evenzeer harten won door zijn verbluffende improvisatiekunst als met zijn composities. Dat Händel hard zou hebben gelachen, mocht hij iemand zijn partituren hebben horen uitvoeren zoals ze er staan, dat er luid werd gesupporterd tijdens hoogtepunten in symfonieën, dat de zaallichten aan bleven en men rondliep, praatte en lachte tijdens de muziek, dat de uitvoerders tíjdens hun uitvoering verzoekjes toegeschreeuwd kregen, en concerten van bijvoorbeeld Liszt vaak meer weg hadden van stand-upcomedy dan van de ingetogen seance – om lang gestorven spoken uit het verleden op te roepen – zoals we die kennen van de huidige pianorecitals.”

9 oktober 2017
De Franse dirigent Hervé Niquet omschrijft elke voorbereiding van een nieuw muzikaal project als een intellectuele douche. Het is toch iets, die klassieke muziek, als iemand van zijn kaliber er zich telkens opnieuw overspoeld en verfrist door kan voelen. Ik vind het een prachtig beeld, maar ik weet niet of het voor iedereen zo vanzelfsprekend is om onder die douche van klassieke muziek te gaan staan. Zelf heb ik het gevoel dat ik vaak nog een drempeltje over moet, als ik bijvoorbeeld aan de voorbereiding begin voor de presentatie van een klassiek concert. Ik krijg dan een lijstje door met de componisten en de stukken en de solisten – en dat lijstje op zich weegt zwaar. Het staart me zwijgend aan. En ik kijk afwachtend terug. Het lijkt alsof ik telkens een por nodig heb, een duwtje in de rug. Allez. Ik zoek de muziek op en begin te luisteren, ik google en lees, tot ik ergens een draadje vind, een interessante ingang, een spoor dat ik begin te volgen… en ineens (zo lijkt het toch) is er een verhaal. Soms zit dat draadje in de muziek zelf, dan hoor ik iets dat mijn aandacht trekt, en begin ik daarop verder te zoeken. Soms zit het in een quote, of een jaartal, of een thema. Zo gauw ik een paar van zulke draadjes in handen heb, is het inderdaad heerlijk douchen. En wanneer ik bij een concert die draadjes uit de doeken mag doen aan een publiek, vertel ik met veel plezier. Maar helemaal in het begin, dat geef ik toe, heb ik toch een por nodig.
(Ook als publiek vind ik het fijn om een por te krijgen. Al hoeft dat niet altijd in de vorm van een dik programmaboek te zijn. Een thema kan een por zijn, of een titel, of een muzikant die even iets zegt, of zelfs alleen maar lacht en kijkt. Het ijs breekt. Klassieke muziek kan iets afstandelijks hebben, vind ik, iets zwaars. En dat lijkt me, zeker voor beginners, moeilijk te doorprikken. Mischien hebben jullie daar ook wel ervaringen en ideeën rond?)

Voilà. Een aanzet. Ik kijk uit naar jullie reacties en eigen ervaringen.

Lieve groet!

Kaat Haest
Musica & Concertgebouw Brugge

PS: Op donderdag 12 oktober (morgen dus!) organiseert het Antwerp Symphony Orchestra een eerste Clubconcert. Klassiek meets pop, inclusief Italiaanse pianiste Beatrice Rana, zanger Jasper Steverlinck én The Smartphone Orchestra. Kwestie van een paar conventies te doorbreken. Ongetwijfeld voer voor discussie! Nu donderdag om 21u in de Elisabethzaal. Kom gerust mee luisteren én dansen :)

PPS: Wolfgang is een nieuwe app waarmee luisteraars tijdens een concert gerichte informatie kunnen ontvangen op hun telefoon: discreet, summier én perfect getimed. Bekijk hier een filmpje of een reportage. Bij Brussels Philharmonic kun je de app al gebruiken tijdens een aantal concerten. Wie heeft zin om dit eens te gaan uittesten?